Jak sprawdzić, z jakiego telefonu pochodzi zdjęcie?

Najczęstsze pytanie, które pojawia się przy weryfikacji zdjęć w mediach, pracy archiwalnej czy sporach o prawa autorskie brzmi właśnie tak: jak sprawdzić, z jakiego telefonu pochodzi zdjęcie. Odpowiedź nie jest prosta jak „kliknij i zobacz”, bo informacja o urządzeniu nie jest zapisana w samym obrazie w sposób widoczny dla oka, tylko w warstwie danych technicznych dołączonych do pliku. W fotografii cyfrowej jest to przede wszystkim EXIF, a w nowszych formatach także XMP i IPTC. To właśnie tam aparat zapisuje Make, Model, oprogramowanie, ustawienia ekspozycji, ogniskową, a często też identyfikator urządzenia, nazwę obiektywu czy dane GPS, jeśli użytkownik wyraził na to zgodę. Problem w tym, że te informacje są bardzo łatwe do usunięcia, nadpisania lub zniekształcenia przy eksporcie, edycji czy publikacji w serwisach społecznościowych. Dlatego stwierdzenie „zdjęcie zrobione iPhonem” na podstawie samego podglądu to zgadywanie, natomiast rzetelna odpowiedź wymaga odczytania oryginalnych metadanych z pliku źródłowego i ich udokumentowania w sposób, który pozwala wykazać, że nic nie zostało zmienione po eksporcie. To właśnie ta granica między domysłem a dowodowym opisem technicznym sprawia, że warto wiedzieć, gdzie szukać śladów i jak je bezpiecznie odczytać.

W praktyce najwięcej mówi o telefonie zestaw pól EXIF Make i Model oraz pole Software. W przypadku smartfonów Apple producent zapisuje się jako Apple, a model jako iPhone 15 Pro, iPhone 14 Pro Max itd., natomiast pole Software zawiera wersję systemu iOS w formie podobnej do 17.2 czy 18.0.1. Samsung zapisuje Make jako samsung, a Model jako SM-G998B, SM-S918U itp., przy czym często dodatkowo pojawia się pole LensModel, na przykład „Samsung SM-G998B rear camera 0.0 26mm f/1.8”. Huawei używa Make HUAWEI i konkretnego modelu, Xiaomi zapisuje się jako Xiaomi czy XIAOMI z modelami 23013RK75C, a Google w Pixelach zapisuje Make Google i Model Pixel 8 Pro. Poza tymi podstawami przydatne są także pola BodySerialNumber, InternalSerialNumber czy SubSecTime, które w niektórych seriach są obecne i pozwalają zidentyfikować konkretny egzemplarz, a nie tylko model. Warto też zwrócić uwagę na pole MakerNote, czyli producenta własne rozszerzenie EXIF, które w telefonach bywa bardzo specyficzne i trudne do podrobienia bez znajomości struktury. W JPG pola te są standardem, w HEIC są zapisane w podobny sposób, ale po konwersji na JPG przez aplikacje często tracą część szczegółów. Dlatego czytając metadane, zawsze patrzymy na spójność całego zestawu, a nie na pojedynczą wartość.

Sprawdzenie w domu jest możliwe, ale wyniki bywają mylące. Na Windowsie wystarczy kliknąć plik prawym przyciskiem, wybrać Właściwości i zakładkę Szczegóły, gdzie system pokazuje producenta aparatu i model. Na macOS podgląd w Finderze po najechaniu na plik i kliknięciu „i” odsłania podstawowe EXIF. Na Androidzie aplikacje typu Photo EXIF Editor czy EXIF Viewer odczytują pola Make i Model, a na iOS wbudowana aplikacja Zdjęcia nie pokazuje tych danych użytkownikowi, trzeba użyć aplikacji firm trzecich lub wyeksportować plik na komputer. Te metody pozwalają szybko zobaczyć, czy zdjęcie pochodzi z iPhone’a czy z Samsunga, ale nie dają gwarancji integralności. Plik mógł zostać wyeksportowany z aplikacji, która nadpisała Software, albo przesłany przez Messengera, który usuwa lokalizację i często czyści MakerNote. Jeśli zdjęcie było edytowane w aplikacji, wiele programów zapisuje nowe pole Software, na przykład „Adobe Photoshop 25.0”, co nie oznacza, że zdjęcie nie było zrobione telefonem, tylko że zostało zmodyfikowane po wykonaniu.

Dlatego w sytuacjach, gdy liczy się dokumentacja, a nie tylko szybki podgląd, stosuje się odczyt techniczny z jednoczesnym zabezpieczeniem dowodowym. Polega on na obliczeniu kryptograficznego skrótu pliku, takim jak SHA-256 i MD5, odczytaniu pełnego zestawu metadanych EXIF, XMP i IPTC oraz zapisaniu wszystkiego w spójnym raporcie z datą i godziną analizy. Takie podejście pozwala wykazać, że plik, który badamy teraz, jest identyczny z plikiem, który badaliśmy wczoraj, i że odczytane informacje o urządzeniu pochodzą właśnie z tego pliku. Usługa FilesAudit pozwala wgrać zdjęcie i uzyskać profesjonalny raport PDF z pełnym odczytem metadanych, hashami oraz informacją o czasie analizy, co jest szczególnie przydatne dla dziennikarzy, prawników i analityków cyfrowych. Na stronie głównej FilesAudit można wgrać plik i od razu zobaczyć, jakie pola EXIF są obecne, a dla formatów JPG warto sięgnąć po szczegółowym przewodniku po metadanych JPG, który wyjaśnia znaczenie poszczególnych tagów. To nie jest stwierdzenie prawne o autorstwie, to zapis techniczny tego, co plik faktycznie zawiera.

Warto mieć świadomość typowych pułapek. Zrzuty ekranu, zdjęcia fotografii, zdjęcia z Instagrama, Facebooka czy Whats